We leven in een wereld vol conflict, oorlog en onvrede. Welke levenshouding helpt jezelf, anderen, en de wereld in de richting van duurzame vrede te bewegen? Hoe voorkom je polarisatie? Laten we focussen op een ‘middenweg’ of een ander soort weg, waarbij we onze eigen waarneming durven bevragen op blinde vlekken. En laten we steeds proberen om de ander te zien zoals hij/zij/hen werkelijk is.
Het is oorlog in Oekraïne. Poetins ‘vredesmissie’ heeft in korte tijd tot talloze doden en gewonden geleid. Ruim twee miljoen Oekraïners zijn de levensgevaarlijke omstandigheden van hun land al ontvlucht. Gebouwen worden opgeblazen en de Russische president heeft zelfs met de inzet van kernwapens gedreigd. Het zijn acties en provocaties die vrijwel unaniem worden veroordeeld.
In zijn fascinerend essay Het grote wereldtoneel stelt Philipp Blom dat mensen elkaar en zichzelf verhalen vertellen om de wereld te duiden. En dat ze op basis van die verhalen hun leven inrichten. In tijden van intense veranderingen komen de bestaande verhalen onder druk. Ze voldoen niet meer en niemand weet nog nieuwe verhalen te schrijven. Allerlei kiemen van nieuwe verhalen ontspruiten en gaan de strijd met elkaar aan om tot wasdom te komen op het wereldtoneel. De uitkomst is ongewis en het roept onzekerheid, verwarring, polarisatie en conflict op. Daartussen klinkt soms fluisterend een verhaal van iets voor een ander over hebben, van iets doen voor de samenleving. Dat verhaal is oud. Mensen zetten zich al millennia onbaatzuchtig in voor anderen.
Op allerlei plaatsen pakken burgers als vrijwilliger taken op die de overheid afstoot. Drie vrijwilligers die een buurtspeeltuin in Delft beheren, vertellen dat de gemeente in 2011 besloot het oude buurthuis in de wijk af te breken. "Alles is toen, onaangekondigd, gesloopt en afgevoerd, zelfs de biljarttafel was verdwenen. We zijn toen de hele buurt door gegaan om geld op te halen en in 2012 is er een stichting opgericht.” Dat geld is gebruikt voor speeltoestellen en groen.
De afgelopen drie jaar ging ik op zoek naar vrijwilligers in Delft. Ik schoof onder andere aan bij een koffiegroep in een buurthuis, ging langs in een pakhuis waar tweedehands spullen verkocht werden voor het goede doel, sprak een vrouw afkomstig uit Sudan die voorlichting geeft over geweld tegen vrouwen. Ik kwam in hele andere werelden dan die van mij. En al die inspirerende, betrokken mensen gaven mij energie. Ik ervaarde uit de eerste hand hoe vrijwilligerswerk verbindt.
In een park in een buitenwijk van Delft staat het ‘Buurtkippenhok’. Als ik arriveer zijn er twee jongens met het syndroom van Down aan het werk. De een veegt het hok aan. De ander verkoopt eieren aan een opa uit de buurt, die langskomt met zijn kleindochter. Ik heb een afspraak met coördinator Gé. Gé doet mee met een project van Platform Delftse Bruggen. Hij is een van de vijftig vrijwilligers die de afgelopen drie jaar maandelijks in het plaatselijk nieuwsblad stonden met een interview.
Twee ouders kijken met diep geëmotioneerde gezichten hoe een druppel water het voorhoofd van hun baby beroert. Een doop tijdens een zondag in de adventtijd, de opmaat naar Kerst. De voorganger kan haar ontroering net genoeg beheersen om verder te spreken. Familieleden hebben tranen in de ogen en ook andere aanwezigen, waaronder ik, worden bewogen door deze gebeurtenis.
Psycholoog en schrijver Myrthe van Gestel laat helder zien hoe discriminerend gedrag een discrepantie oproept met je zelfbeeld en voortkomt uit diep verweven onderdrukking in onze maatschappij. Maar dat hoeft niet zo te blijven, stelt zij. We kunnen kritisch naar onszelf kijken en ons afvragen of wij dat gedrag nog willen voortzetten. Ik stel voor deze handschoen op te pakken en concrete ervaringen te delen waarin we met onszelf geconfronteerd werden. Zo kunnen we van elkaar leren. Ik begin graag bij mijn eigen gedrag.
Hoogleraar Frits de Lange schreef op de website NieuwWij een artikel over ego-spiritualiteit, “een vorm van geestelijk narcisme, waarin er voor anderen ten diepste geen plaats is.” Ook stelde De Lange dat we deze gezondheidscrisis alleen doorkomen als we ons aan de coronamaatregelen houden en ons laten vaccineren, waarna hem een ‘fundamentalistische’ opvatting aangewreven werd. Het is daarom hoog tijd dat we scherp gaan zien wat de blinde vlekken zijn van mensen die de gevaren van het coronavirus wegwuiven.
Een debat over klimaatwaarden helpt niet tegen klimaatontkenning. Daar dienen fundamentele waarden als rede en redelijkheid voor in het geweer te komen. Het debat over klimaatwaarden richt zich op al die mensen die zien hoe het weer verandert, die gevoel hebben voor de schoonheid van de aarde, die compassie voelen met mensen en dieren en die zich afvragen hoe we de lasten van maatregelen eerlijk verdelen.
De laatste jaren is veel inkt op papier gezet over bubbels op sociale media. Mensen komen in hun digitale netwerken vooral gelijkgestemden tegen, vanwege hun eigen voorkeuren, en vanwege algoritmes die op die voorkeuren inspelen. Je kunt je afvragen wat daar erg aan is. Met gelijkgestemden praten is toch juist fijn?
